Door uitgebloeide bloemen weg te knippen, bloeit een plant langer door. Als je de uitgebloeide bloemen laat zitten, gaat de plant bottels of zaaddozen vormen, en tenzij dat juist de bedoeling is, wil je liever dat deze energie in nieuwe bloemen gestopt wordt. Door geranium en vrouwenmantel na de bloei drastisch terug te knippen, gaan ze weer fris nieuw blad vormen en zullen vaak nog een tweede keer bloeien. Eén- en tweejarigen kunnen nog net gezaaid worden. Blijf het onkruid verwijderen, maar wees voorzichting als je zaailingen van planten die je leuk vindt de kans wilt geven op te groeien. Bijvoorbeeld vingerhoedskruid, als je al te rigoureus onkruid trekt heb je volgend jaar geen nieuwe planten meer. Hoge planten bind je tijdig aan, zodat ze niet bij de eerste hoosbui knakken.

Kuipplanten moet bijna dagelijks water krijgen, en regelmatig bijgemest worden. Als je minder onderhoud wilt, kun je beter de potten en bakken afschaffen, en alle planten in de volle grond zetten, dat scheelt heel veel werk.

Het gras moet nu zeker een keer per week gemaaid worden. Als het erg warm en zonnig is, kun je beter ‘s avonds maaien, om bruin worden van de snijvlakken te voorkomen. Strooi in het groeiseizoen een paar keer gazonmest, doe dat vlak voor een regenbui, of sproei direct na het bemesten. Om de graskanten niet steeds te hoeven afsteken, kun je een opsluitrand maken van klinkers, houten planken of een andere randopsluiting. Een klinkerrand leg je iets lager dan de maaihoogte, zodat je de maaier over de rand kunt rijden, dan hoef je zelfs de randen niet meer apart te knippen!

SPROEIEN

Het makkelijkste is natuurlijk, als sproeien niet nodig is. En dan liever niet doordat het de hele zomer regent, maar dat je bij voorkeur planten kiest die op de juiste plek staan wat betreft bezonning en grondsoort. Alleen als het een lange periode kurkdroog is, planten slap gaan hangen, en het gras dreigt dood te gaan, ga je sproeien. En dan liever af en toe anderhalf uur dan elke dag een klein beetje, omdat anders de planten ondiep gaan wortelen. Als de bodem slecht vocht vasthoudt, kun je ruime hoeveelheden compost erdoor mengen om de structuur te verbeteren. Verder helpt het als een plant op de juiste plek staat, dus geen moerasplanten op een droge zandgrond. Voor een goed beplantingsplan kan het helpen een tuinontwerper in te schakelen. Ga je een tuin nieuw aanleggen? Overweeg dan eens een beregeningssysteem, vooral in grote tuinen scheelt dat veel werk.

VIJVER

Bij warm weer kan het nodig zijn de vijver bij te vullen. Niet te veel in een keer, zodat de temperatuur constant blijft. Door het warmere weer zullen ook algen sneller groeien, waardoor de rest van het vijverleven te weinig zuurstof zal krijgen, dus verwijder een teveel aan algen door ze bijvoorbeeld aan een stok te draaien. Eendenkroos is een leuk plantje dat helaas enorm kan gaan woekeren; schep het in dat geval geregeld weg. Als je nieuwe vissen wilt uitzetten is dit een uitstekende tijd.

SNOEIEN

Struiken die dit voorjaar gebloeid hebben, kunnen nu gesnoeid worden. Dit zijn bijvoorbeeld boerenjasmijn (Philadelphus), bruidsbloem (Deutzia), en weigelia. Om ze mooi gelijkmatig te laten vertakken, kun je ze verjongen door maximaal een derde van de oudste takken vlak bij de grond af te knippen. Een sering kun je direct na de bloei terugknippen om hem mooi vertakt en compact te houden.

Bij struiken die nog vruchten of bessen gaan vormen, laat je de uitgebloeide bloemen zitten, anders knip je het vruchtbeginsel. Dit is bij alle fruitsoorten en bij bijvoorbeeld Japanse kweepeer (Chaenomeles) en dwergmispel (Cotoneaster); deze struiken snoei je alleen door verjonging: je knipt enkele van de oudste takken vlak boven de grond af, zodat de struik luchtig blijft en nieuwe scheuten de kans krijgen zich te ontwikkelen.

Groenblijvende struiken worden vaak helemaal niet gesnoeid, behalve vormsnoei als ze te groot worden. Alle coniferen mogen nu gesnoeid worden. Taxus kan tot op het kale hout teruggeknipt worden en zal daarna weer uitlopen, maar andere coniferen snoei je nooit verder dan tot het laatste groene stuk.

Clematissen die al in het voorjaar gebloeid hebben, kun je nu eventueel terugsnoeien. Van de blauwe regen kun je de nieuwe uitlopers zo nodig flink inkorten. Ook de ranken van de druivenstruik kun je sterk inkorten. Knip de lange uitlopers na het tweede trosje af, zodat alle groeikracht en energie in de druiventrossen terechtkomen.

HAGEN

Alle hagen kunnen gesnoeid worden, liefst op een bewolkte dag, om verbranding te voorkomen. Vooral buxus- en beukenhagen zijn daar gevoelig voor. Als je toch wilt snoeien omdat het op dat moment goed uitkomt, kun je de pas geknipte haag een paar dagen afdekken met een laken, dat beschermt tegen het bruin worden van de snoeivlakken. Na eind juni zullen de hagen weer hard groeien, zodat je meestal in de nazomer nog een keer snoeit.

En nu maar hopen op lekker zomerweer, zodat je vanaf het terras het resultaat van je inspanningen kunt bewonderen!

VIJVER

Deze maand kun je nieuwe vijverplanten planten, en bestaande planten delen of verplaatsen. Zodra het warmer wordt, worden de vissen weer actief en mogen ze weer gevoerd worden. Zonodig kun je de vijver schoonmaken, en een teveel aan algen of kroos eruithalen, en het filter regelmatig controleren op vervuiling.

SNOEIEN

Uitgebloeide bloemen van de sering kun je afknippen; niet te diep, anders knip je de nieuwe knoppen af. De uitgebloeide bloemen van de rododendron kun je beter niet knippen, maar met de hand uitdraaien. Net als vorige maand geldt, dat struiken die nu gebloeid hebben, vlak na de bloei gesnoeid mogen worden om ze vitaal en compact te houden. Dit zijn bijvoorbeeld Forsythia, Ribes en Spiraea. Als je in bontbladige struiken ineens takken met groene blaadjes krijgt, moet je die ook wegknippen, dat zijn ongewenste uitlopers van de onderstam. Alle hagen kunnen vanaf half mei gesnoeid worden als het nodig is. Doe die liever niet in de volle zon, om verbranding te voorkomen. Vooral buxus en beukenhaag zijn hier gevoelig voor. Pas wel op of er een nestje in de haag zit, dan moet het knippen nog maar even wachten op het uitvliegen van de kleine vogeltjes! Kersen en pruimen zijn fruitsoorten die het best gesnoeid kunnen worden tussen april en september.

BEMESTEN

De standaard bemesting in maart is niet genoeg voor de eenjarigen die je in potten, hanging baskets en border hebt gezet: deze moeten het hele zomerseizoen om de paar weken extra mest krijgen om goed te blijven bloeien. In potten kun je ook speciale korrels door de grond mengen die hun werkzame stof geleidelijk afgeven. Ook het gras moet geregeld bijgemest worden met speciale gazonmest  en eventueel kalk.

BEPLANTING

Nieuwe vaste planten kunnen nu goed geplant worden. Vaste planten die in het midden van de pol kaal worden en planten die je wilt vermeerderen, kun je uitgraven, in twee of meer pollen delen (scheuren), en terugplanten. Verder blijft het vanaf nu nodig om onkruid zomin mogelijk kans te geven op te komen. Ook zaailingen van allerlei planten komen op. Als het planten zijn die je graag wilt houden, moet je voorzichtig onkruid verwijderen, als je ze liever kwijt bent kun je ze beter weghalen voor ze groot worden. Sommige soorten laten zich goed verplaatsen.
Kleine plantjes die je binnen hebt voorgezaaid, kunnen half mei buiten uitgeplant worden. Eventueel kun je ze vanaf eind april langzaam laten wennen, door ze eerst alleen overdag buiten te zetten, op een beschutte plek en niet in de volle zon. Een- en tweejarigen die in de volle grond gezaaid worden kun je nu zaaien. Als je nog zomerbollen als dahlia, canna, of gladiolen wilt planten is dit de laatste kans voor dit seizoen. Om volgend jaar de voorjaarsbollen weer goed te laten bloeien, moet je de uitgebloeide narcissen, krokussen en tulpen laten staan, en het blad laten afsterven tot het geel is. Ze maken dan weer reservestoffen aan die in de bol worden opgeslagen. Het helpt om de uitgebloeide bloemen weg te knippen, zodat ze geen energie steken in het maken van zaaddozen.

OPBINDEN

Hogere vaste planten en planten met slappe stengels zullen een steuntje nodig hebben als het hard gaat waaien en regenen. Je kunt nu alvast bamboestokjes of rijshout bij de planten in de grond steken, of een speciale plantensteun plaatsen waar de stelen doorheen groeien. Voor grote plantvakken kan dat ook heel handig met een stuk gaas, horizontaal bevestigd aan een paar stokken.

GRAS

Het gras moet minimaal één keer per week gemaaid worden. Door regelmatig te maaien krijgen allerlei onkruiden en mos minder kans zich te ontwikkelen. Het strooien van kunstmest, hiervoor al genoemd, doe je bij voorkeur als er regen verwacht wordt. Als er na een stevige regenbui lang water op het grasveld blijft staan, kun je de afvoer verbeteren door met een mestvork of een plank met spijkers gaten te prikken in de toplaag.

SLAKKEN

Houd die frisse jonge blaadjes goed in de gaten, want de slakken zijn er ook dol op, en die zullen al gauw weer in de tuin opduiken. Het zijn trouwens vooral de naaktslakken die de bladeren van bijvoorbeeld de Hosta’s opeten; de huisjesslakken richten nauwelijks schade aan.
Je kunt de slakken vangen, met de hand (of handschoen), als ze na een regenbui of vochtige nacht massaal tevoorschijn zijn gekomen. Of vang ze met een vernuftige val: daarvoor graaf je een bekertje met een laagje bier in in de grond, waar de slakken in zullen vallen en na een zware dronkenschap in verdrinken.
De meest effectieve methode is echter het strooien van speciale korrels, uiteraard een soort waar vogels en andere dieren niet ziek van worden. Als je de tuin aantrekkelijk hebt gemaakt voor vogels, zullen zij een deel van de slakken opeten.

NIEUW TUINONTWERP

Ben je tevreden met je tuin, of ben je toe aan een nieuw tuinontwerp of een metamorfose? Vraag eens een vrijblijvende offerte aan een tuinontwerper. Deze heeft vaak ideeën waar je zelf niet op zou komen. Of volg een cursus, er starten na de zomervakantie diverse tuincursussen.

VIJVER OF WATERELEMENT

Verwijder oude dode bladeren van de waterplanten, en vul zonodig aan met nieuwe zuurstofplanten. Als je de pomp in de winter eruitgehaald hebt, kan die aan het eind van de maand weer geplaatst worden.

GRAS

Nu het warmer weer wordt, moet het gras weer regelmatig gemaaid worden, in het begin met een wat grotere maaihoogte. Als je het in maart nog niet had gedaan kun je alsnog verticuteren, maar doe dat vanaf eind van de maand niet meer. Ook dode stukken uitsteken en bijzaaien kan nog deze maand. Als je de kanten bijknipt ziet alles er weer keurig uit. Dit is trouwens veel makkelijker als langs de randen een opsluitrand zit, en ook het maaien is dan veel eenvoudiger. Je maakt een opsluitrand bijvoorbeeld van klinkers.

NACHTVORST

De overwinterende kuipplanten mogen bij mooi weer buiten staan, om te  wennen, maar het is nog te koud om ze permanent buiten te laten. Zet ze niet in de volle zon en ook niet in de regen. Wacht ook nog  tot half mei om eenjarigen aan te schaffen, want de kans is groot dat ze anders niet overleven. Bij nachtvorst moeten vorstgevoelige planten ook nog steeds afgedekt worden.

PLANTEN

Als je aan het eind van de vorige zomer besloten had om iets aan de beplanting te veranderen, is het nu een goed moment om nieuwe planten aan te schaffen. Een- en tweejarigen en kruiden kunnen vanaf ongeveer half april in de volle grond gezaaid worden. Als je in maart binnen voorgezaaid hebt, kunnen de kleine plantjes eind van de maand buiten uitgeplant worden. Eind van de maand kunnen zomerbollen en -knollen (zoals dahlia’s en gladiolen) geplant worden. Als je het lastig vindt om mooie combinaties te maken, of om de bloeitijden goed te verdelen, kan een tuinarchitect helpen met het maken van een beplantingsplan.

SNOEIEN

Snelgroeiende hagen zoals de liguster, de Leylandii en taxus kun je vanaf nu regelmatig snoeien. Struiken die in het voorjaar bloeien, zoals Forsythia, Ribes, en Japanse sierkwee (Chaenomeles), mogen direct na de bloei gesnoeid worden. Bolbomen en knotbomen, zoals de bolacacia, bolcatalpa en knotwilg knot je helemaal terug. De bolesdoorn snoei je nu niet, dan gaat hij bloeden. Wacht tot hij weer volop in blad staat, en knip dan eventueel wat terug, maar knot deze niet tot op de stam. Lavendel, heide, heiligenbloem (Santolina), en Perovskia moet je nu terugsnoeien tot vlak boven het oude hout; dan zullen ze weer mooi uitlopen en vertakken. Doe je dit niet, dan krijg je na een paar jaar een kale onderkant, en dan is de stam te houtig geworden om nog zover terug te snoeien. Bomen en struiken die vorige maand gesnoeid konden worden kun je tot half april nog wel snoeien, zolang ze nog niet te ver zijn uitgelopen. Je kunt bij de tekst van maart nog lezen welke planten en struiken nu nog gesnoeid mogen worden.

BLOEMBOLLEN

Om volgend jaar weer goede bloei te krijgen,  moet je de uitgebloeide narcissen, krokussen en tulpen laten staan, en het blad laten afsterven. Ze maken dan weer reservestoffen aan die in de bol worden opgeslagen. Wel helpt het om de uitgebloeide bloemen weg te knippen, zodat ze geen energie steken in het maken van zaaddozen.

EN VERDER….

Composteren en bemesten kan nog steeds, als je daar nog niet aan toe was gekomen. Rozen hebben jaarlijks behoefte aan bemesting met koemestkorrels en een beetje kalk. Het onkruid gaat nu snel groeien, als je probeert het op tijd weg te halen scheelt dat weer in de komende maand. Ook de slakken komen al weer. Bestrijd ze met milieuvriendelijke slakkenkorrels, of met randjes scherpe schelpen, split, of iets dergelijks rondom de planten, daar kruipen ze liever niet overheen.

STRUIKEN EN BOMEN

Bomen en bladverliezende struiken kunnen worden verplant of aangeplant.

Struiken die in de zomer of het najaar bloeien op nieuwe takken, kunnen nu gesnoeid worden. Dit zijn onder andere herfstsering (Ceanothus), vlinderstruik (Buddleja), Caryopteris, spierstruik (Spiraea bumalda), pluimhortensia (Hortensia paniculata), Hibiscus, Perovskia, winterheide, en zomerbloeiende clematissen. Je knipt takken af tot ongeveer 30 cm boven de grond, tot een oog (knopje) net boven het oude hout. Als je te hoog afknipt, zullen de onderste delen van de takken verhouten en niet meer bloeien. Als het al zover is, moet je niet te diep knippen en boven het verhoute deel blijven! Lagere struiken als lavendel, hertshooi (Hypericum), en dwergrozen knip je nog lager af, zo’n 10 cm boven de grond. Je kunt kiezen uit twee methodes: alles afknippen, lekker makkelijk maar wel eventjes kaal, of elk jaar 1/3 van de takken (de oudste) afknippen, zodat er altijd takken overblijven en je na 3 jaar de hele struik gehad hebt.

Struiken die in het voorjaar bloeien (tot 1 juli) snoei je nu niet, want dan zou je de al aanwezige bloemknoppen wegknippen. Je snoeit deze struiken direct na de bloei, zoals de sering, Forsythia, Ribes, brem. Je kunt wel verjongingssnoei toepassen, om de struik compact te houden. Je knipt dan 1/3 van de takken tot op de grond weg (kies de oudste takken); als je dit elk jaar doet is na drie jaar de hele struik gesnoeid.  Dit kan goed bij vlier (Sambucus), pruikenboom (Cotinus), kornoelje (Cornus alba, om mooi rode twijgen te krijgen), en lijsterbesspirea (Sorbaria). Ook klimop kan nu sterk teruggeknipt worden.

Langzaam groeiende struiken als toverhazelaar (Hamamelis) of Japanse esdoorn hoeven helemaal niet gesnoeid te worden, tenzij de vorm gecorrigeerd moet worden.

Van leibomen en dakbomen knip je alle zijtakjes terug tot 2 ogen van de hoofdtak; bolacacia’s, bolcatalpa’s en knotwilgen kunnen nu geknot worden.

Rozen snoeien, het lijkt altijd ingewikkeld, maar het valt reuze mee, en zelfs als je het niet helemaal goed doet herstelt de roos zich wel weer. De dwergrozen knip je zoals gezegd laag boven de grond af. Van gewone klimrozen knip je de zijtakken terug tot ongeveer 3 ogen van de hoofdtakken; ramblerrozen worden helemaal niet gesnoeid. Van de andere rozensoorten knip je de takken ongeveer 1/3 terug, maximaal tot de helft, vlak boven een naar buiten gericht oog, en je knipt iele en kruisende takken helemaal weg, zodat de struik luchtiger wordt. Houd 3 tot 7 takken over, met elk 5-7 ogen.

VASTE PLANTEN

Voordat de nieuwe scheuten uit de grond komen, kunnen de uitgebloeide bloemen en dode takken afgeknipt worden. Gewoon met de heggeschaar, dan is het zo gebeurd. Ook verdorde siergrassen knip je met de heggenschaar vlak boven de grond af.

Als je een bodembedekker hebt geplant die zich nog moet uitbreiden, kun je die een handje helpen door de pollen uit te graven, te delen, en de kleine polletjes terug te planten. Ook oudere planten die in het midden kaal worden zijn hierbij gebaat. Je plant dan alleen de jongste delen terug.

GRAS

Als er veel mos tussen het gras zit, kun je deze maand bij droog weer verticuteren. Met een speciale verticuteerhark (handmatig of elektrisch) trek je mos, onkruid en afgestorven gras uit, en kan het gras beter groeien. Overgebleven onkruid als paardebloemen steek je zo diep mogelijk uit, bijvoorbeeld met een mesje. Het kan er na het verticuteren kaal uit gaan zien, maar het zal snel weer dichtgegroeid zijn. Als het heel erg kaal is, kun je eventueel wat plekken inzaaien. Vooral op dichte kleigrond is het ook goed om de grasmat te beluchten. Met een grasprikker, riek, of spijkerplank prik je gaatjes in de bodem, die je instrooit met zand en compost. Zodra het gras weer gaat groeien mag er bemest worden, en in de loop van de maand moet je misschien al weer de eerste keer maaien.

VIJVER

Als het water ongeveer 10°C is, kun je de vissen weer gaan voeren. Geef in het begin nog niet teveel, overtollig voer veroorzaakt alleen maar extra algengroei. Afgestorven plantendelen haal je weg, en ingewaaid vuil haal je van de bodem. Pas op voor kikkers en salamanders! Na deze schoonmaak kun je het filter weer installeren. Controleer de waterhardheid en de zuurgraad, en controleer de vissen op ziekteverschijnselen.

CURSUS VOLGEN

Vind je het moeilijk om mooie plantencombinaties te maken? Of heb je plannen om je tuin te veranderen? Volg dan nu een cursus Tuinontwerpen of Beplantingsplan maken, dan kun je deze zomer je kennis gelijk toepassen. Voor meer informatie, data, en locaties: klik hier.

Het is al weer wat langer licht, de temperatuur kan al genoeg oplopen dat de sneeuwklokjes en krokussen zich laten zien. Winterbloeiende struiken laten nu zien waarom ze zo waardevol zijn.

VIJVER

Als het niet vriest, moet je toch geen voer strooien; de vissen en andere vijverbewoners liggen in winterrust en hebben het niet nodig. Als de vijver bevriest, houd dan een stuk van de vijver ijsvrij, maar klop of hak niet op het ijs, zodat de vijverbeestjes niet opschrikken – ze overleven het misschien niet. Een heel effectieve methode is een bos riet verticaal in een wak te steken, zodat er zuurstoftoevoer mogelijk blijft. Ook zijn er allerlei ijsvrijhouders in de handel. Loop bij vorst liever niet over de folierand of het ijs, de vijverfolie aan de rand zou kunnen beschadigen. Aan het eind van de maand kun je eventueel de zuurgraad meten en zonodig verbeteren, als er veel regen gevallen is heeft dat het watermilieu zuurder gemaakt.

VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN

Februari is een ideaal moment om eens te bedenken, wat je het komend seizoen aan de tuin zou willen veranderen. Meer bloeiende planten, kwijnende plantjes vervangen, of misschien zelfs de indeling aanpassen. Je kunt zelf nieuwe plannen maken, en een praktische tuincursus kan je aan nieuwe ideeën helpen. Mensen met gebrek aan tijd of interesse hiervoor hebben meer aan een professioneel tuinadvies. Wat kun je verder nog doen deze maand? Bijvoorbeeld eenjarigen en moestuingroente binnen voorzaaien, en ook is er nu genoeg tijd voor onderhouds- en reparatieklussen.

SNOEIEN

Winterbloeiende struiken zoals dopheide of winterjasmijn mogen na de bloei teruggesnoeid worden om ze mooi compact te houden, en ook een met klimop begroeide schutting mag flink teruggesnoeid worden. Van leibomen snoei je alle zijtakjes weg tot op twee ogen van de hoofdtak, en zonodig bind je de hoofdtakken aan aan het frame. Ook de blauwe regen kan gesnoeid worden, door de kleine zijtakjes weg te knippen tot 2 ogen van de grote zijtakken, en lange scheuten die gegroeid zijn na de zomersnoei flink in te korten. Ga vooral niet snoeien aan een esdoorn, berk, walnoot of druif: deze gaan nu “bloeden”, en mogen pas vanaf maart/april weer gesnoeid worden. Alle andere bomen en struiken, inclusief fruit, kunnen nu wel gesnoeid worden, maar doe dit liever niet als het vriest. Eventueel kun je vast beginnen met het afknippen van dode plantenstengels, maar laat planten met een mooi wintersilhouet liever zo lang mogelijk staan. Ze geven de tuin nog structuur, en zijn prachtig met een laagje sneeuw of ijs.

GROND

Als voorbereiding op het voorjaar kun je mest of compost toevoegen, wacht met spitten wel tot het niet meer vriest. Loop nog zo min mogelijk over het gras, met één uitzondering: als je snel last hebt van mosvorming kun je deze maand al kalk strooien. Onkruid groeit nog niet snel, als je het nu vast wegtrekt, heb je daar volgende maand geen last meer van.

BEPLANTING

Vorstgevoelige planten kunnen tegen de kou beschermd worden met vliesdoek, jute, of afgevallen blad.  Een laag sneeuw werkt isolerend, als het vriest zonder sneeuw hebben planten het zwaar, omdat de verdamping doorgaat en ze geen water via de wortels kunnen opnemen. Vooral groenblijvende struiken zijn daarom kwetsbaar. Takken van coniferen en dennen kunnen afbreken als er te veel sneeuw op ligt, schud de takken dan af en toe schoon. Alle bladverliezende struiken en bomen kunnen nu geplant of verplaatst worden, zolang de grond niet bevroren is.

NIEUWE PLANNEN

Dit is een rustige maand voor het tuinonderhoud. Een mooie gelegenheid om je voor te bereiden op het volgende seizoen. Een tuin staat nooit stil, en elk jaar zijn er wel kleine aanpassingen nodig. Er zijn misschien planten doodgegaan, of je bent niet tevreden over een kleurencombinatie, of een struik begint nu echt te groot te worden, enzovoort. Deze wintermaand is een goed moment om de tuinboeken en tijdschriften te bekijken en plannen te maken. Als je hier zelf niet goed uitkomt, kun je een cursus Tuinontwerpen of Beplantingsplannen volgen, om inspiratie op te doen. Als je de tuin drastisch wilt aanpakken, kan een professioneel tuinontwerper een creatief tuinontwerp maken waar je direct mee aan de slag kan.

SNOEIEN

Snoei bij voorkeur pas in het vroege voorjaar de knotbomen en struiken die bij de grond afgeknipt worden. Ook al hebben ze kale takken, ze geven toch nog structuur en hoogte in de tuin; bedekt met een laagje rijp of sneeuw zijn ze extra waardevol. Als je een grote tuin hebt, waarbij je het werk wilt spreiden, is er geen bezwaar tegen om toch nu te snoeien, met een paar uitzonderingen. Bij sommige bomen en struiken komt de sapstroom al vroeg op gang, en die moet je niet snoeien na eind december! Ze gaan dan ‘bloeden’ en overleven het misschien niet. De volgende soorten dus niet snoeien: esdoorn (Acer), berk (Betula), haagbeuk (Carpinus), walnoot (Juglans), vleugelnoot (Pterocarya) en druif (Vitis). Zodra ze weer goed in het blad staan mag het pas weer. In het algemeen geldt, dat je niet moet snoeien als het meer dan 5 graden vriest.

VORST

Dit jaar is het nog niet erg koud geweest, maar dat kan nog komen. Nog even een korte herhaling van de tips bij vorst:

• Vorstgevoelige planten bescherm je tegen de kou met vliesdoek, jute, of afgevallen blad.
• Schud de sneeuw van breekbare takken van bijvoorbeeld coniferen en dennen.
• Als het vriest niet over het gras lopen.
• Vorstvrij opgeslagen knollen van bijvoorbeeld Dahlia’s af en toe controleren op schimmel.
• Groenblijvende struiken en planten bij langdurige kou een beetje lauw water geven. Ze verdampen wel vocht via de bladeren, maar kunnen geen water opnemen bij bevroren grond.
• Ook overwinterende kuipplanten af en toe een klein beetje water geven.

WINTERKLAAR

Is je tuin goed voorbereid op de winter? Potten binnen gezet? Kuipplanten kunnen het best op een beschutte plek staan, en houdt voor vorstgevoelige planten bescherming gereed, bijvoorbeeld vliesdoek, dennentakken, of jute. Breng het pas aan als het meer dan 5 graden vriest, en zorg ervoor dat er voldoende zuurstof bij de plant kan komen door het op tijd los te maken.

Loop liever niet over het gras als het vriest, daar kan het niet tegen.

MOOIE PLAATJES

Als je een goed tuinontwerp hebt, is de tuin ook ’s winters nog mooi. Bijvoorbeeld met de rode takken van kornoelje, bessen van dwergmispel en Callicarpa, sierappeltjes, en winterbloeiende struiken als Viburnum, Skimmia, Mahonia, en winterjasmijn. Groenblijvende struiken en hagen geven de tuin structuur.

PLANTEN

Zolang de grond nog niet bevroren is, is deze maand de laatste gelegenheid om voorjaarsbollen te planten! De zomerbollen als Dahlia’s heb je –als het goed is- al uitgegraven om vorstvrij te laten overwinteren; controleer ze wel af en toe op schimmel. Zolang het niet vriest kun je zelfs bomen en struiken (ver)planten.

SNOEIEN

Bij de meeste bomen en struiken maakt het niet zoveel uit, wanneer je ze snoeit, zolang het niet vriest. Maar bij sommige komt de sapstroom al vroeg op gang, en als je ze dan zou snoeien, gaan ze sterk bloeden, wat ze in het ergste geval niet overleven. Deze snoei je voor eind december, of na maart: Acer (esdoorn), Carpinus (haagbeuk), Juglans (walnoot) en Vitis (druif).

Alle fruitbomen behalve kersen, en alle fruitstruiken als braam, framboos, en bessen mogen gesnoeid worden. Het is ook een goed moment om leilindes en –platanen te snoeien: knip alle zijtakjes tot een paar centimeter van de hoofdtakken terug.

SNEEUW

Takken van coniferen, groenblijvende struiken en klimplanten kunnen zo zwaar worden als er sneeuw op ligt, dat ze afbreken. Schud daarom de sneeuw regelmatig eraf.

NIEUWE PLANNEN

De winter is een ideale tijd om plannen te maken voor het volgende jaar. Misschien kun je wel wat hulp gebruiken van een tuinontwerper? Je kunt een nieuw ontwerp of beplantingsplan laten maken, maar soms is een klein advies voor een moeilijke hoek al een enorme vooruitgang. Een eerste bezoek is meestal gratis. vraag een tuinontwerper

VROLIJKE VOORJAARSBOLLEN

Nu je toch vooruit denkt: ook deze maand kun je nog bloembollen voor het voorjaar planten! Wacht alleen niet tot de grond helemaal bevroren is, want dan krijg je de bollen er niet meer goed in. Plant nu die sneeuwklokjes, krokussen, narcissen en tulpen, of probeer eens een minder bekende bol als sneeuwroem (Chionodoxa) of kievitsbloem (Fritillaria).

KOUD ’S NACHTS

’s Nachts kan het al vriezen, en vorstgevoelige planten krijgen dan graag extra bescherming van bijvoorbeeld vliesdoek of jute. Haal dit overdag wel weg, zodat de plant voldoende licht en zuurstof krijgt. Als het meer dan 5 graden vriest laat je het wel zitten. Potten die kunnen stukvriezen moeten nu wel echt binnengezet worden.

Een stamroos kan beter ook ingepakt worden rond het oculatiepunt (waar de takken uit de onderstam komen). Doe dit pas als het langere tijd meer dan 5 graden vriest, en haal het weer weg als de temperatuur weer stijgt. Snoei eerst de takken terug tot ongeveer 30 cm, trek een donkere plastic zak over de kroon, vul deze met stro, en bind hem dicht.

Wist je trouwens, dat herfstkleuren van bladeren intenser worden, naarmate er een groter verschil is tussen de temperatuur overdag en ‘s nachts? Dit jaar zijn de herfstkleuren prachtig, en dat komt dus door milde dagen en koude nachten.

BOMEN EN STRUIKEN

Bomen en struiken kunnen in november verplant worden. Bij jonge exemplaren kun je eenvoudig de kluit uitgraven, en op de nieuwe plaats planten, liefst met wat extra compost door de aarde. Voor oudere exemplaren is het beter het in fasen te doen: eerst rondom de wortels afsteken, en pas het volgend jaar verplaatsen. In de tussentijd hebben de wortels dan nieuwe haarwortels aangemaakt, zodat de boom of struik beter zal aanslaan.

Zolang het niet vriest, kunnen bomen en struiken nog wel gesnoeid worden, maar doe dit alleen als je het werk wilt spreiden, of bij bomen die niet na december gesnoeid mogen worden (volgende maand meer daarover). Als je bijvoorbeeld een knotwilg wilt knotten, is het handig om te wachten tot het blad afgevallen is, dat maakt het afvoeren eenvoudiger, en bovendien kunnen de afgevallen blaadjes door te verteren je grond verbeteren.

VASTE PLANTEN

Vorige maand heb ik al geadviseerd om zo min mogelijk afgestorven planten in de herfst af te knippen, maar dit pas in het voorjaar te doen. Afgevallen blad vormt een prima beschermlaag en compost tussen de planten. Hark het wel van het gras af, anders krijg je gele plekken. Heb je zandgrond? Dan is het najaar het beste moment om een laag compost van ongeveer 1 centimeter aan te brengen op de tuinaarde. Op kleigrond kun je dat beter in het voorjaar doen.

Als hoge siergrassen steeds omwaaien, kun je ze opbinden. Lange uitlopers van klimop of klimrozen kun je ook beter vastbinden. Eventueel kun je ze iets inkorten, maar bewaar het echte snoeiwerk voor het voorjaar.

KLUSSEN

Nu is ook een goed moment om wat onderhoudsklussen te doen, zoals het behandelen van tuinmeubilair, het schoonmaken en oliën van gereedschap, kranen aftappen en de vijverpomp vorstvrij opslaan.

GRAS
Door de aangename temperatuur blijft het gras nog groeien, dus maaien is nog steeds nodig. Bij de laatste keren dat je maait, stel je de maaier zo af dat het gras wat langer blijft, ongeveer 5 a 6 cm, dan gaat het beter de winter in. Over het gras kan nog een laatste keer kalk gestrooid worden. Afgevallen blad kan beter zo snel mogelijk weg geharkt worden. Gooi het niet weg, maar verspreid het in de border, het is een prima vorstbescherming en compostmaker.

PLANTEN
Tot ongeveer half oktober kun je voorjaarsbloeiende planten vermeerderen. Als je niet precies weet hoe dat moet, kun je dat in de tekst van september teruglezen. Ook kun je nog nieuwe planten aanplanten, de grond is nog warm genoeg om ze nieuwe wortels te laten aanmaken. Afgestorven plantendelen zouden nu al afgeknipt kunnen worden, maar het is beter om hiermee te wachten tot het voorjaar. Ten eerste, omdat de tuin zo ’s winters aantrekkelijker blijft met prachtige wintersilhouetten en rijp op de stengels; ten tweede, omdat dit helpt als vorstbescherming; en ten derde, omdat er zo schuilplaatsen overblijven voor allerlei beestjes. Planten die snel omwaaien mag je wel tot ongeveer tweederde inkorten. Ook rozen en lavendel kunnen iets ingekort worden, in het voorjaar volgt dan de echte snoei.

STRUIKEN
Groenblijvende struiken mogen nu verplaatst worden. De bladverliezende moeten nog wachten tot alle bladeren afgevallen zijn. Heb je blauwe hortensia’s die roze zijn geworden? Nu worden de nieuwe knoppen al aangelegd, en dit is het moment om speciale bemesting te strooien om ze volgend jaar weer blauw te krijgen. Dit werkt alleen bij hortensia’s die van oorsprong blauw zijn, en niet bij die die van oorsprong roze of wit zijn.

BOLLEN
De voorjaarsbollen mogen geplant worden! Je plant ze twee maal zo diep als de hoogte van de bol. Kleine bolletjes van bijvoorbeeld krokussen komen dus minder diep in de grond dan grote tulpenbollen. Als je graag krokussen in het gazon wilt, moet je er rekening mee houden, dat je dan de eerste tijd het gras niet kan maaien. Het is slimmer om ze te groeperen op één plek, waar je dan omheen kunt maaien.

VORST
Binnenkort komt de eerste nachtvorst al weer. Zomerbollen als dahlia, gladiolen en Canna (Indisch riet) overleven alleen als je ze opgraaft en droog en vorstvrij bewaart tot het voorjaar. Als je nog andere vorstgevoelige (kuip)planten hebt, wordt het nu tijd ze binnen te laten overwinteren. Niet iedereen heeft daar plaats voor of zin in; je kunt natuurlijk ook elk jaar nieuwe exemplaren planten…
Heb je vaste planten, bomen of struiken die bij vorst beschermd moeten worden? Leg dan vast noppenfolie klaar.

HERFSTKLEUREN
Nu zie je hoe belangrijk het is, om bij je tuinontwerp en beplantingsplan ook planten te kiezen die in de herfst mooi zijn: herfstaster, laatbloeiende anemonen, pluimen van siergrassen, en de rode herfstkleuren van bijvoorbeeld wingerd en kardinaalsmuts. Als je het moeilijk vindt om de beplanting te kiezen, kun je bij Vicas Tuinontwerpen een cursus volgen, of een beplantingsplan laten maken.

OOGSTEN EN STEKKEN
Appels, peren, druiven, allerlei fruit is nu rijp. Niets is toch lekkerder dan je eigen oogst! Om de druiven beter te laten rijpen, kun je wat blad wegknippen, zodat de zon er beter bij kan.
Op een droge dag kun je zaden verzamelen van je favoriete bloemen; bewaar ze in een papieren zakje of envelop op een droge plaats. Zijn er planten waarvan je juist niet wilt dat ze uitzaaien, dan moet je tijdig de uitgebloeide bloemen afknippen, zodat ze geen zaad kunnen vormen.
Van vorstgevoelige planten en eenjarigen kun je stekjes nemen, om er zeker van te zijn dat je ze volgend jaar niet hoeft te missen.

VASTE PLANTEN
Dit is een goed moment om vaste planten te verplaatsen of aan te planten, omdat ze dan nog kunnen wortelen voor de winter begint. Ook kun je vaste planten nu vermeerderen. Dat doe je als volgt: Je graaft de pol uit, en met de hand of met een spa deel je deze in een paar kleinere pollen. Als het hart van de pol kaal geworden is, gooi je dat deel weg, en de jongste buitenste delen herplant je. Dit is ook een goede manier om bodembedekkers snel een plantvak te laten dichtgroeien.
Bemesten hoeft niet meer, want de planten gaan een rustperiode in. Al te veel nieuwe scheuten zullen sneller bevriezen in de winter.

STRUIKEN EN HAGEN
Struiken die bessen krijgen zijn dubbel waardevol in een tuin. Bij het maken van een tuinontwerp zou iedereen moeten zoeken naar beplanting die zo’n toegift heeft met bessen of een fraaie herfstkleur.
Groenblijvende struiken en coniferen kunnen nu geplant of verplaatst worden.
Als je de hagen in augustus nog niet gesnoeid had, moet dat nu echt gebeuren. De groei is nu gestopt, zodat ze mooi strak de winter ingaan, maar als je nog langer wacht is er meer kans op vorstschade. Let er op, dat de onderkant van de haag iets breder is dan de bovenkant, zodat alle takken voldoende zon krijgen en de haag niet van onderen kaal wordt.

GRAS
Het gras groeit nog wel, dus nog even doorgaan met maaien, al zal het minder vaak nodig zijn. Mos en onkruid verdwijnen door nog een laatste keer te verticuteren. Eventueel kun je kale plekken bijzaaien. Graszoden leggen kan ook nu, zolang de bodem nog warm genoeg is om ze te laten wortelen.

NIEUWE PLANNEN
Wandel op een mooie dag eens rustig door je tuin, nu kun je nog goed zien hoe alles staat. Misschien zijn er hoekjes die je wil veranderen, of planten die het niet goed doen. Als je nu vast aantekeningen maakt of stukjes tuin markeert, kun je deze winter je tuinontwerp aanpassen. Vicas Tuinontwerpen kan je helpen, met een tuinontwerp, een beplantingsplan, of een cursus om dit zelf te leren.